پرورشی

(عفو - صفح - غفران - رحمت)

چهار كلمه‏ى فوق چهار مرحله‏ى رفتارى را نشان مى‏دهد كه بر حسب اراده و تقوا و تسلط بر نفس، انسان مى‏تواند در برابر كسانى كه به او بدى مى‏كنند، عكس العمل نشان دهد. اولین گام «عفو» است كه معناى آن گذشت و صرف نظر كردن از انتقام و تلافى است. كسى كه عفو مى‏كند، ظاهراً صرف نظر كرده است، اما معلوم نیست كدورت و رنجش قلبى‏اش به صورت اخم و ترشرویى در چهره‏اش ظاهر نشود.

«صفح» گام تكامل یافته‏ترى است كه آثار رنجش را از صفحه‏ى صورت و دل پاك مى‏كند. از این كامل‏تر مرحله‏اى است كه به جاى تلافى و انتقام به كسى كه به ما ستم كرده، احسان و انفاق كنیم كه این گام را «غفران» مى‏نامند و دست یازیدن بدان بسیار سخت است.

گام دیگر به عالى‏ترین مرحله‏ى انسانیت و اخلاق مانده و آن هم «رحمت» است. رحمت یعنى دلسوزى و كمك و مساعدت به محتاج. در این مرحله، نه تنها عفو و صفح نشان داده و به كسى كه به ما بدى كرده، خوبى مى‏كنیم، بلكه به حال وى دلسوزى مى‏كنیم كه چرا مكارم اخلاق محروم شده و مرتكب اعمال ناشایست شده است.

در این زمینه به آیات زیر توجه كنید:

- در رابطه با همسر و فرزندان؛

«و ان تعفوا و تصفحوا و تغفروا فان اللّه غفور رحیم». (1)

- دعا به درگاه خدا؛

«واعف عنّا و اغفر لنا و ارحمنا». (2)

- وظیفه‏ى توانگران در برابر تهى‏دستان؛

«و لیعفوا و لیصفحوا ألا تحبّون أن یغفر اللّه لكم و اللّه غفور رحیم». (3)

- وظیفه‏ى پیامبر در برابر اهل كتاب؛

«فاعف عنهم و اصفح انّ اللّه یحبّ المحسنین». (4-5)

2- سوره بقره، آیه 286:(و از ما درگذر؛ و ما را ببخشاى و بر ما رحمت آور).

3- سوره نور، آیه22:( و باید عفو كنند و گذشت نمایند. مگر دوست ندارید كه خدا بر شما ببخشاید؟ و خدا آمرزنده مهربان است‏).

4- مائده، آیه 13:( پس‏، از آنان درگذر و چشم پوشى كن كه خدا نیكوكاران را دوست مى‏دارد).