از آنجايي كه والدين اين كودكان هم در دوران كودكي خود چنين عادتي داشته اند و دوقلوها نيز گاهي به طور هم زمان شروع به ناخن جويدن مي كنند، مي توان به اين نتيجه رسيد كه اين مشكل و عادت مي تواند تا حدي ژنتيكي باشد.

 البته بايد در نظر داشت، كودكان مقلدان بسيار ماهري هستند و با مشاهده يكي از اطرافيان خود كه ناخنش را مي جود ممكن است تصور كنند كه اين كار خوشايند و لذت بخش است و آنان هم شروع به جويدن ناخن هايش كنند. به همين دليل عوامل محيطي هم مي تواند در بروز اين اختلال موثر باشد.

تحقيقات نشان مي دهد كه تقريباً ۳۸ درصد كودكان ۶ _ ۴ ساله ناخن هايشان را مي جوند. اين عادت تا ۱۰ سالگي به اوج خود مي رسد و در مواردي تا ۶۰ درصد كودكان افزايش مي يابد. همچنين بيشترين ميزان ناخن جويدن در پسران ۱۴ _ ۱۳ ساله (۶۲ درصد) مشاهده مي شود.

 ناخن جويدن در دختران حدود ۱۱ سالگي به بيشترين حد خود (۵۱ درصد) مي رسد. آمارها بيانگر اين موضوع هستند كه تقريباً ۲۰ درصد نوجوانان كماكان درگير اين مشكل هستند و ۲۰_۱۰ درصد اين عده نيز تا بزرگسالي عادت ناخن جويدن را در خود نگه داشته اند.

• علل ناخن جويدن

چرا دست كودكي به سمت دهانش بالا مي رود؟ گروهي از پزشكان بر اين باورند كه هميشه علت خاصي براي عادات گوناگون وجود ندارد، بلكه گاهي آنها رفتارهاي آموخته شده اي هستند كه تنها پيامدهاي مثبت و خوشايندي براي كودك (و يا نوجوان) داشته اند.

 براي مثال، مي توانيد زماني كه دست فرزندتان به سوي دهانش بالا مي رود، دقت كنيد و محرك هايي را كه موجب اين عمل در كودك شده است بهتر ارزيابي كنيد. شايد او در همان لحظه به كاري كه بايد انجام دهد و برايش مشكل است فكر مي كند، مي توانيد خيلي ملايم از او بپرسيد آيا مي داند دستش را به دهان برده است ؟

از جمله دلايل رايجي كه موجب ناخن جويدن در كودكان و نوجوانان مي شود، آن است كه درصدد كاستن از فشارهاي عصبي و تنش هاي روزانه خود هستند.

 آنها از اين طريق سعي مي كنند با هيجانات و بحران هاي عاطفي دروني شان به مقابله برخيزند. از اين رو گروهي از روانشناسان بر اين باورند كه نفس «جويدن ناخن» عادتي زشت و ناپسند نيست، بلكه تنها مفري براي رهايي از تنش و استرس در كودك است.

همه ما لحظات بحراني و ناخوشايندي را در زندگي تجربه كرده ايم و شديداً تحت تاثير شرايط ناگوار قرار گرفته ايم. براي كاستن از تنش هاي روزانه به افراد بالغ توصيه مي شود از روش هاي كاهش استرس و اضطراب، آرام سازي عضلاني، پياده روي، يوگا و حركات ورزشي آرام استفاده كنند. اما كودكان براي آرام سازي هيجانات تندشان روش هاي خاص خودشان را دارند.

گاهي والدين تصور مي كنند كه يك كودك چرا بايد فشار عصبي داشته باشد؟ آيا مگر دوران كودكي دوران فراغت، بازي و بي خيالي نيست؟ اگر كودكي بنا به دلايلي عصبي، تندخو و پريشان شود، اين موضوع ناشي از خطا و اشتباه والدين و اطرافيان اوست ؟ پاسخ هر دو سئوال «منفي» است.

 دوران كودكي همچون بزرگسالي، توام با استرس ها و فشارهاي رواني گوناگوني است. بزرگ شدن كاري بس دشوار و مشكل است.

 والدين نمي توانند و به عبارتي نبايد جلوي تمامي فشارها و نگراني هاي زندگي را براي كودك بگيرند. هر كودك بايد سعي كند روشي براي كاستن از بار هيجانات و عواطف تند خود انتخاب كند كه هم موجب راحتي و آرامش خيال او  شود و هم مورد قبول خانواده، اجتماع و شخصيت خود او باشد.

• كمك هاي والدين و مربيان

والدين و اعضاي موثر خانواده كودك براي درمان و كمك به كودكاني كه عادت به جويدن ناخن هاي شان دارند، روش هاي گوناگوني برمي گزينند.

 گروهي از آنها با ساده ترين عادت ناخوشايند فرزندشان چنان عصباني و خشمگين مي شوند كه با شديدترين شيوه هاي تربيتي درصدد مقابله با آن برمي آيند. در حالي كه گروهي ديگر صبورانه و با ملايمت آرامش خود را حفظ مي كنند و سعي دارند روند تشخيص، درمان و بهبودي فرزندشان را پي بگيرند و با همكاري ها و حمايت هاي خود مانع از تشديد اوضاع شوند.

 در بسياري از موارد اگر والدين و اعضاي موثر خانواده عادت ناپسند فرزندشان را تا مدتي ناديده بگيرند، پس از مدتي آن عادت به كلي از بين خواهد رفت؛ زيرا يا كودك نيازي به تكرار و استمرار آن ندارد و يا اين كه به تدريج بر اثر آن رشد و تحول كودك كاهش خواهد يافت و به كلي از ياد خواهد رفت.

ه طور كلي چنانچه كودك عادتي دارد كه مادر و پدر درصدد كاهش آن هستند، مي توانند با استفاده از روش هاي ساده زير موجب كاهش و قطع آن شوند.

۱ _ سعي كنيد حواس كودك را پرت كنيد. زماني كه درمي يابيد كودك مترصد جويدن ناخنش شده است، با او صحبت كنيد (بازي هاي كلامي بهترين روش به حرف گرفتن كودك است)، اسباب بازي به دست هاي او بدهيد تا دست هايش درگير بازي با آن شود و فكر ناخن جويدن به سرش نزند.

 در مواردي اين روش ها موثر واقع مي شوند و در مواردي نيز كارايي چنداني ندارند؛ در اين صورت بهتر است با كمي دقت و توجه نسبت به محرك هاي گوناگوني كه مي تواند مانع از عمل جويدن ناخن در كودك شود، پيدا كنيد و آنها را به كار ببريد.

۲ - در مواردي بهترين كاري كه والدين در مقابل اين عادت فرزندشان مي توانند انجام دهند، آن است كه هيچ عكس العملي نشان ندهند. انتقاد، اوقات تلخي، ريشخند كردن، تذكرهاي ممتد (تو مثل ني ني كوچولوها مدام دستت در دهانت است)، يا تهديد و سرزنش كردن (مريض مي شوي، دست هايت زشت مي شوند)، هيچ تاثيري در كاهش اين عادت ندارند.

 آنها بايد از روش هاي حمايتي همه جانبه استفاده كنند؛ زيرا والدين نزديك ترين افراد زندگي كودك هستند كه مي توانند او را در اين كار كمك و هدايت كنند.

 اگر آنها براي كاستن از عادات ناخوشايند فرزندشان از روش هاي تند و خشونت آميز استفاده كنند، نه تنها موجب كاهش آن عادت نخواهند شد، بلكه فشار عصبي بيشتري هم بر كودك وارد مي آورند.

 والدين و مربيان مي توانند با الگو قرار دادن خود و آموزش روش هاي آرام سازي، ورزش هاي ساده و گوناگوني را به فرزندشان ياد بدهند.

 براي مثال همگي روي زمين بنشينند، نفس هاي طولاني بكشند، تصورات آرام بخشي در ذهن خود مرور كنند و با حفظ آرامش عضلاني خود سعي كنند شيوه هاي كاهش فشار عصبي را به فرزندانشان بياموزند.

۳ _ بنشينيد و خيلي آرام درباره ناخن هاي فرزندتان با او صحبت كنيد. از آنجايي كه كودكان مايلند توجه، محبت و حمايت مادر و پدر خود را هيچ گاه از دست ندهند، تلاش مي كنند كه با انجام خواسته هاي آنان رضايتشان را جلب كنند.

• به او بگوييد؛ اگر ناخن هايش را بجود، انگشتان نازيبايي خواهد داشت و نمي تواند آنها را به سايرين نشان دهد.

 • از او بپرسيد؛ در چه مواقعي شروع به جويدن ناخن مي كند؟ شايد او دليل بخصوصي را براي اين كار توضيح دهد. به او بگوييد؛ زماني كه متوجه اين عمل او شويد، با گفتن كلمه و يا عبارت خاصي حاضريد به او يادآوري كنيد كه دست از جويدن ناخن بردارد.

• به او بگوييد كه قصدتان آشوب به پا كردن و جر و بحث با او نيست؛ بلكه تنها قصد داريد به او كمك كنيد.

• فكر نكنيد كه او عمداً شروع به جويدن ناخن مي كند. اين كار براي او به صورت عادتي مستمر درآمده است كه احتمالاً قادر نيست جلوي خودش را بگيرد. اگر او واقعاً دوست دارد كه عادتش را ترك كند، شما مي توانيد به او در اين كار كمك كنيد.

• آيا وقتي كه كودك شروع به جويدن ناخن مي كند و شما به او تذكر مي دهيد، باز هم دستش را در دهان مي گذارد و يا دستش را با سر آستينش مي پوشاند؟ به او بگوييد زماني كه يكي از دست هايش را براي جويدن ناخن بالا مي آورد، سعي كند با دست ديگرش آن را بگيرد و مانع از بالا رفتن آن شود.

۴ - والدين مي توانند از روش هاي رفتاردرماني (دادن ستاره و يا برچسب هاي عروسكي به كودك) استفاده كنند. بر طبق اين روش ها، هر روزي كه كودك ناخنش را نجود، ستاره اي به عنوان پاداش به او مي دهند و چنانچه بتواند تعداد اين ستاره ها را به ۱۰ برساند، جايزه و پاداشي دريافت خواهد كرد كه موجب تقويت رفتار خوشايند او (يعني نجويدن ناخن) مي شود. براي دختران خردسال، شايد بهترين پاداش مرتب كردن ناخن ها و لاك زدن و يا ستاره زدن بر روي ناخن هايش باشد.

۵ _ يكي ديگر از روش هاي مقابله با ناخن جويدن كودكان، استفاده از دستكش هاي تزئيني است. گروهي از كودكان زماني كه انگشتان شان را مي بينند، به اين كار مشغول مي شوند. در حالي كه اگر انگشتان آنها در دستكش باشد، هم متوجه قول خود مي شوند و هم محركي خارجي آنان را از اين كار بازمي دارد.

۶- سعي كنيد نگرش و ديدي مثبت، سازنده و شفاف نسبت به حل مشكل كودك داشته باشيد. اگر هدف شما خاموش ساختن عادتي ناخوشايند در فرزندتان است، بهتر است آن را ملايم و واضح براي او توضيح دهيد. سرزنش كردن و تنبيه كودكي كه عادت به جويدن ناخن هايش دارد، نه تنها روش مقابله مناسبي براي درمان آن نيست، بلكه كودك را عصبي تر و لجوج تر مي كند و همين امر موجب تشديد اين عمل در كودك مي شود.

 بهتر است قبل از آن كه والدين درصدد درمان و بهبودي كودك برآيند، سعي كنند عوامل مختلفي را كه مي تواند در تشكيل و تثبيت اين عادت در فرزندشان موثر باشد، بررسي نمايند.

 براي مثال، چه مدت است كه كودك شروع به جويدن ناخن كرده است؟ آيا اين رفتار او عكس العملي نسبت به فشارها و استرس هاي عصبي است؟ (آيا والدين مشاجرات طولاني دارند؟ آيا اخيراً كودك بيمار بوده است؟ و ...) اگر چنين است، جاي اميدواري است كه با تغييرات و آرام سازي محيط اين عادت خود را ترك كند.

 آيا مدت ها است كه او اين عادت را دارد و آيا تاثيري بر روند زندگي عادي روزانه او (روابط خانوادگي، دوستان، آموزگاران مدرسه، جمع همكلاسي ها و...) گذاشته است؟ آيا كودك در شرايطي خاص (مكان و زمان به خصوصي) مشغول ناخن جويدن مي شود؟

 براي مثال، هنگام تماشاي تلويزيون، نشستن در اتومبيل، بازي با همسالان و ... در نظر داشته باشيد تشخيص زماني كه كودك ناخن مي جود و يا نمي جود، در انتخاب شيوه درمان مي تواند نقش مهمي داشته باشد.

۷ _ زماني كه فرزندتان رفتارهاي خويشتن دارانه از خود نشان مي دهد، حتماً او را مورد توجه، محبت و حمايت خود قرار دهيد.

 براي مثال، اگر دخترتان سعي مي كند كمتر ناخن هايش را بجود، برايش لاك و يا انگشتري بگيريد كه بتواند با نشان دادن آن به ديگران، تشويق شود عادت خود را كاملاً ترك كند و يا هنگامي كه پسرتان درصدد ترك عادت ناخن جويدنش برمي آيد، حتماً او را با خواندن داستان هاي مورد علاقه اش، پارك بردن، نقاشي كشيدن و... سرگرم سازيد و علت تشويق هاي خود را برايش توضيح دهيد.

ز آنجايي كه هر عادتي براي اين كه كاملاً در كودك تثبيت شود، زمان مي خواهد، طبيعي است كه براي ترك آن هم، زمان لازم است.

 در بيشتر موارد، يك عادت چندان طول نمي كشد كه عادت به حساب آيد؛ زيرا ممكن است حاصل يك مشكل و يا بيماري جسمي باشد. براي مثال زماني كه كودكي مدام بيني اش را مي مالد، شايد خشكي و يا مجروح شدن مخاط بيني عامل اصلي اين رفتار كودك است، و يا كودكي كه مدام شست خود را مي مكد، شايد دچار اضطراب و پريشاني مفرط باشد.